İçeriğe geç

Cyanus segetum (Gelintacı)

Gelintacı


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitki, Yenilebilir bitki, Süs bitkisi, Boya bitkisi, Asgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Gökbaş › Gelintacı

Dağılımı

Bitki doğal olarak Avrupa’da yayılış gösterir ancak süs bitkisi olarak dünyanın tamamına yayılmıştır.

Genel bilgiler

15 ila 60 cm büyüyebilir. Seyrek ya da yoğun biçimde, zaman zaman tabandan olmak üzere dallıdır. Yapraklar seyrek tüylü, alt bölümde tüysüzce, alt yapraklar lirimsi ya da mızraksı (çiçeklenme zamanı genellikle solmuş), orta ve üst yapraklar şeritsi mızraksı ya da şeritsi ipliksi, orta yaprakların iki tarafı genellikle 1 ila 2 arası uzun bizsi dişli, üsttekiler düzdür. İnvolukrum 10 ila 16 mm uzunluğunda ve 5 ila 10 mm genişliğinde, dikdörtgensi, zamanla huni biçimlidir. Filari uzantıları dar kahverengi ya da siyahımsı kenarlıdır. Çiçekler mavi renklidir. Kapçık 3 ila 4 mm uzunluğundadır. Sorguç 2 ila 3 mm uzunluğundadır. Popüler bir süs bitkisidir ve çok sayıda kültivarı mevcuttur. Güneşli bölgeleri ve nemli ya da kuru toprakları tercih eder. Kuraklığa dayanıklıdır.

Gözlem

Yol kenarı, kayalık yamaçlar ve tarlalarda görülür. Gebze ilçesinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Gelin tacı, Mavi kantaron.

Çiçek zamanı

Nisan-Haziran ayları.

Yükseklik

0-1500 metre arası.

Etimoloji

Cins adını Cyane’den (Κυάνη) almaktadır. Çiçeklere çok meraklı olan, vaktinin büyük bir bölümünü çiçeklerden taç yapmakla geçiren ve sürekli gökbaş mavisi (cyanus Yunanca gök mavisi demektir) renginde elbiseler giyen Cyane, gökbaşlarla örtülü bir arazide ölünce, tanrıça Flora çiçeklere olan saygısına hürmeten onu bir gökbaş çiçeğine dönüştürmüştür. Tür adı Latince “hububat tarlası” anlamına gelir. Bitki genellikle hububat tarlalarında görülür.

Mutfak

Çiçekleri çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Çiçekler kurutularak çay yapılır, gıda tatlandırıcı ya da baharat olarak kullanılır. Taç yapraklar salatalara eklenir.

Geleneksel tıp

Çiçek başları iltihap gidericidir. Mide koruyucu ve antioksidandır. Ortaçağda göz sorunları için taç yapraklarının suyu kullanılırdı ve çiçek rengi nedeniyle özellikle mavi gözlerde etkili olduğuna inanılırdı. Çiçekler kurutularak kaşıntı giderici, öksürük giderici, büzücü, idrar söktürücü, adet akışı teşvik edici, müshil ve tonik olarak kullanılır. Demlenerek ödem ya da gargara yapılarak diş eti tedavisinde kullanılır. Tohumlar çocuklarda müshil etkilidir.

Biliyor musunuz?

Taç yapraklarından mavi boya elde edilir. Bitkinin usaresinden şampuan yapılır. Hububat tarlalarında ekilmesinin verimi arttıracağına inanılırdı. Katolik yortusunda toplanan çiçekleri elde tutularsa burun kanamasını durduracağına inanılırdı.

Fotoğrafları

Literatür

The Vegetable System. Or, the internal structure and the life of plants; their parts, and nourishment, explained; their classes, orders, genera, and species, ascertained, and described; in a method altogether new: comprehending an artificial index and a natural system. 4: 29, pl. 26, fig. 3. 1762. Hill

Bir Yorum Yazın