Paeonia arietina (Şakayık)

Paeonia arietina (Şakayık), Ayıgülügiller ailesine bağlı Ayıgülü cinsinden genellikle 50 ila 75 cm büyüyebilen bir bitkidir.

Tanımı#

Yapraklar çift üçlüdür ya da bazı yaprakçıklar daha fazla bölünmüştür. Ve böylece çıplak ila alt yüzeyde cılız tüylü dar ila geniş biçimde eliptik bölümlere ayrılmıştır. Çiçekler 8 ila 14 cm çapında ve taç yapraklar kırmızı renklidir. Foliküller 3 ila 5 adet, 2 ila 4 cm uzunluğunda, tepesi kesik ve tepecik sapsızdır. Yakın olduğu Paeonia mascula‘dan yaprakların alt yüzeyinin cılız tüylü ve 12 ila 16 bölümlü olması ayrılmaktadır. Dilimizde şakayık adı ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri#

Paeonia arietina doğal olarak İtalya ile Kafkasya arasında kalan bölgede yayılış gösterir. Alpin çayırlar, orman açıklıkları ve kayalık bölgelerde görülmektedir. Umumiyetle haziran ve temmuz ayları arasında çiçek açmaktadır. Bitkiyi 1000 ila 1600 metreye kadar olan rakımlarda Kartepe ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Etimoloji#

Cins adını tanrıların hekimi Paeon’dan (Παιάν) almaktadır. Hades ve Ares gibi büyük tanrıların Troya savaşı esnasında aldıkları yaralarını iyileştirmesi ile bilinen Paeon, tıp tanrısı Aesculapius’un öğrencisidir. Pluto’nun Hercules’den aldığı yaraları da iyileştirmiştir. İlk defa bereket tanrıçası ve titan Leto’ya bir bitkinin kökünü sunarak onun doğum esnasında yaşadığı acıları azaltmıştır. Bu hikâye nedeniyle şakayık tohumları antikçağda hamile kadınlar tarafından kullanılmıştır. Öğrencisi Paeon’un ünlenmesi, hocası Aesculapius’un onu kıskanmasına ve ölümle tehdit etmesine neden olur. Zeus (bazı kaynaklarda Pluto), Paeon’u Aesculapius’ta korumak için onu bir şakayığa dönüştürür. Dilimizdeki karşılığı olan şakayık Arapça (شقايق) mahreçlidir ve Arapça’da Anemone cinsini tanımlamak için kullanılır.

Epitet Latince koçbaşı anlamına gelir ve açık bir şekilde türün iri ve kavisli karpellerine işaret eder. Özgün tanımda bu “Its distinguishing characters consist in the leaflets being decurrent, often even confluent, and in the germens being arched and frequently recurved, suggesting a resemblance to rams’ horns: it seems to have been well known to the old authors, as will appear in describing the varieties” cümlesi ile ifade edilmiştir.

Kullanımı#

Kökü spazm çözücü ve toniktir. Bunun yanında taç yapraklarından elde edilen çay öksürük tedavisinde kullanılır. Bu ayrıca hemoroit ve varis tedavisinde de etkilidir.