Iberis umbellata (Küme civanotu)

Iberis umbellata (Küme civanotu), Turpgiller ailesine bağlı Hünkârbeğendiotu cinsinden genellikle 30 ila 50 cm büyüyebilen çıplak ve tek yıllık bir bitkidir.

Tanımı#

Gövdeler tabanda bükülmüş olmakla birlikte çiçek açan dalları yapraksı ve diktir. Taban yaprakları mevcut değildir. Gövde yaprakları saplı ya da ıraksak olanlar sapsız, şeritsi ters mızraksı, 2 ila 5 cm uzunluğunda ve düz kenarlıdır. Çiçek durumu meyve zamanı uzamamaktadır. Çiçek sapı meyve zamanı yayık ila yükselici ve 4 ila 10 mm uzunluğundadır. Çanak yapraklar menekşe renkli, dikdörtgensi ve 3 ila 5,5 mm uzunluğundadır.

Taç yapraklar beyaz ya da pembe ila mor renkli, yuvarlak uçlu, abaksiyal çift 10 ila 16 mm uzunluğunda, 5 ila 7 mm genişliğinde, adaksiyal çift 6 ila 10 mm uzunluğunda ve 2 ila 5 mm genişliğindedir. Meyve yumurtamsı, 8 ila 10,5 mm uzunluğunda, 5 ila 8 mm genişliğinde ve çentikli uçludur. Valfler sipsivri uçlu kanata uzamaktadır. Boyuncuk 2 ila 4,5 mm uzunluğunda ve içkin ya da tepedeki çentiğin ötesine aşkındır. Tohumlar darca kanatlı ve 2 ila 3 mm uzunluğundadır. Çiçekler erselik olup kelebekler ve arılar tarafından tozlanmaktadır. Dilimizde hünkar beğendi ve küme civanotu adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri#

Bitki doğal olarak Fransa ile Türkiye arasında kalan bölgede yayılış gösterir ancak süs bitkisi değeri nedeniyle günümüzde dünyanın büyük bölümünde yetiştirilmektedir. Kayalık yamaçlar ve çalılıklarda görülen bitki umumiyetle mayıs ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1300 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Etimoloji#

Cins adı Antik Yunanca İberya, İspanya anlamına gelir. Bu bağlamda cinse ait çok sayıda türün İber yarımadasında görülmesine işaret etmektedir. Öte yandan bu oldukça zorlama bir yorum gibi gözükmektedir. Bize göre Arabis ve Hibiscus cinsi ile benzer bir etimolojik kökene sahiptir. Epitet Latince şemsiye biçiminde anlamına gelir. Türün çiçek kuruluna işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Thlaspi umbellatum creticum, iberidis folio”dur.