Cotinus coggygria (Duman ağacı)

Cotinus coggygria (Duman ağacı), Menengiçgiller ailesine bağlı Boyacısumağı cinsinden genellikle 5 ila 7 metre büyüyebilen bir bitkidir.

Tanımı#

Yapraklar 8 cm uzunluğunda, oval ve yeşil renklidir. Yapraklar 3 ila  cm uzunluğunda, yuvarlak ila ovaldir ve güz aylarında sarı ila kırmızı arası renklere döner. Çiçekler 15 ila 30 cm uzunluğundaki çiçek kurulunda çok sayıda, sarı renkli ve salkım halindedir. Çanak yapraklar 1,5 mm uzunluğundadır. Taç yapraklar yumurtamsı ya da mızraksı, 2 ila 2,5 mm uzunluğunda ve 1 mm genişliğindedir. Meyve eğikçe ters yumurtamsı, 4,5 mm uzunluğunda ve çıplaktır. Dilimizde duman ağacı, pamuklu sumak, boyacı sumağı, sarı boya, sarı can ve sarı yaprak adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri#

Bitki doğal olarak Avrupa’dan Çin’e kadar olan bölgede yayılış gösterir ancak günümüzde Amerika’ya da dağılmıştır. Çalılık ve ormanlık alanlarda görülen bitki umumiyetle nisan ve haziran ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 1200 metreye kadar olan rakımlarda Kartepe ve İzmit ilçelerinde gözlemlemek mümkündür.

Etimoloji#

Cins adı Antik Yunanca yabani zeytin anlamına gelir. Ağaçtan morumsu bir renk elde edilir. “cotinus” kelimesinin, Antik Yunanca kokkinos (κόκκινος) kelimesinden gelmesi muhtemeldir. Kelime canlı kırmızı anlamına gelir ve bu bağlamda bitkinin güz aylarda yapraklarının aldığı kırmızı renge işaret ediyor olabilir. Epitet Antik Yunanca morumsu kırmızı anlamına gelir. Bitkinin yapraklarının güz aylarında aldığı parlak renklere işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Cocconilea coccygria”dır. Tohum zamanı pembe, mor, beyaz gibi çeşitli renklerde tüyler belirir ve uzaktan bakıldığında ağaçtan duman çıkıyormuş izlenimi verir, bu görünüm duman ağacı adını açıklar.

Kullanımı#

Yaprakların yenilebilir olduğu rapor edilmiştir. Yaprak ve çiçeklerden elde edilen yağ, mango kokusuna sahiptir. Bunun yanında kök ve gövdeden sarı boya elde edilmiştir. Safra söktürücü ve ateş düşürücü olup ayrıca gözle ilgili çeşitli rahatsızlıklarda başvurulmuştur. Hassas insanlarda dermatite neden olabileceğinin altı çizilmiştir.

Yaprakları Arbutus andrachne’ye benzer ancak onun kadar büyük değildir. Sorguçlar çıktığında meyvesi kaybolmaktadır. Ki bu durum başka bir ağaçta görülmemektedir. Apeninlerde kumaşa murex’inki gibi mor renk vermesiyle ünlü cotinus çalısı yetişir. PL 13-41.