Amaranthus graecizans (Ohraşan)

Amaranthus graecizans (Ohraşan), Horozibiğigiller ailesine bağlı Horozibiği cinsinden 45 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir.

Tanımı#

Tabanda ve çoğunlukla üst bölümde de dallı, dik, yatık ya da yatık-yükselici bir bitkidir. Gövde ince ila kalın, köşeli, çıplak ya da özellikle çiçek durumu bölgesinde sıklıkla gevrek tüylüdür. Yapraklar çıplak ya da zaman zaman seyrek tüylü, uzun saplı, yaprak ayası genişçe yumurtamsı ila baklavamsı-yumurtamsı ila darca şeritsi-mızraksı, 4 ila 55 mm uzunluğunda, 2 ila 30 mm genişliğinde, ucu sivri ila küt ve tabanda daralıcı ila kamamsıdır. Çiçekler koltuklarda talkım kümeler halinde, erkek ve dişi çiçekler karışık ancak üst talkımlarda erkek çiçekler daha yaygındır. Bırahte ve ikincil bırahte darca mızraksı-dikdörtgensi ve sipsivri uçludur. Çiçek örtüsü bölümleri 3 adettir. Ercik 3 adettir. Kapsül neredeyse küresel ila yumurtamsıdır. Tohumlar parlak, sıkıştırılmış ve siyah renklidir. Dilimizde ohraşan ve tilki kuyruğu adları ile bilinmektedir.

Gözlem bilgileri#

Doğal olarak Akdeniz havzası, Afrika ve Asya’da yayılış gösterir. Ancak günümüzde Avustralya ve Amerika kıtalarına da dağılmıştır. Çoğunlukla tahrip edilmiş arazilerde, yol kenarında ve bazen de boş tarlalarda görülen bitki umumiyetle temmuz ve kasım ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 900 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Etimoloji#

Cins adı Antik Yunanca solmaz çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin kesildikten sonra bile uzun süre canlılığını korumalarına işaret eder. Bu isim aynı zamanda yaz ayları başlarında Kocaeli’nde çiçekçilerde ya da pazarlarda sıklıkla horozibiği etiketi ile satılan Celosia türlerini de kapsar. Dilimizdeki “horozibiği” kelimesi Celosia cinsinin İngilizce yaygın adı olan “cockscomb”un tercüme edilmesi ile elde edilmiştir. Epitet Latince yaygın anlamına gelir. Türün eski dünyanın büyük bölümünde görülmesine işaret eder.

Kullanımı#

Yaprakları ıspanak gibi pişirilmektedir. Tohumları nişasta açısından zengindir ve çiğ ya da pişirilerek tüketilmektedir. Tuz üretmek için kullanılmıştır. Bitkiden sarı ve yeşil renkli boya elde edilmektedir. Parazit düşürücüdür. Yapraklar bademcik iltihabı vakalarında çiğnenmiştir. Organik olmayan koşullarda yetişiyorsa yaprakları nitrat depolayabilir. Bu durumda tüketilmesi önerilmemektedir.