İçeriğe geç

Colchicum balansae (Uzazuza)

Uzazuza


Anahtar kelimeler: Nadir bitkiAkdeniz elementi, Asgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Zambak takımı › Acıçiğdemgiller › Acıçiğdem › Uzazuza

Dağılımı

Bitki doğal olarak Ege adaları ve Türkiye’de yayılış gösterir.

Genel bilgiler

Kormus 4 ila 5 cm uzunluğunda ve 2 ila 3 cm genişliğinde ve ovaldir. Dış gömlek mat, koyu siyahımsı kahverengi, iç gömlek kırmızımsı kahverengi, zarsı ila neredeyse derimsidir. Yapraklar 4 ila 5 arası sayıda, dik yayık, eliptik ila dikdörtgensi eliptik ila dilsi, 18 ila 24 cm uzunluğunda ve 4 ila 6 cm genişliğinde, tepesi yuvarlak, çıplak ve çiçeklerden farklı zamanda görülür. Çiçekler 3 ila 11 arası sayıda ve hunimsidir. Çiçek örtüsü bölümleri beyaz ila morumsu pembe, darca dikdörtgensi eliptik, 4,5 ila 7,5 cm uzunluğunda, 4 ila 13 mm genişliğinde, ucu yuvarlak ila sivri ve çıplaktır. İplikçikler 1 ila 2 cm uzunluğunda ve çıplaktır. Başçık sarı renklidir. Polen sarı renklidir. Boyuncuk tepede kıvrıktır. Kapsül diködrtgensi oval, açık kahverengi, çıplak ve gagalıdır.

Gözlem

Alpin çayırlar, orman sınırları ve kayalık alanlarda görülür. Kocaeli için oldukça nadir bir türdür. Başiskele ilçesinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Uzazuza. Tür, yaz mevsimi sona ererken çiçek açmaya başlar ve bu yayladakilere havaların soğumaya başladığına dair bir uyarı niteliği taşır.

Çiçek zamanı

Ağustos-Ekim ayları.

Yükseklik

400-1600 metre arası.

Etimoloji

Colchicum, adını Kolhis kralı Aetes’in kızı Midia’dan (Μήδεια) almaktadır. Bitkiler konusunda oldukça bilgili olan Midia, aynı zamanda bitkilerden elde edilen zehirler konusunda da yetenekliydi. Bahçesinde çöpleme, zakkum, güzelavratotu, baldıran ve yüksükotu gibi çeşitli zehirli bitkileri yetiştirmekteydi. Aphrodite’nin isteği ile maceralarında Jason’a eşlik eden Midia, acı çiğdem kökünden elde ettiği bir iksir ile Jason’un uzuvlarını ve silahlarını ovarak, O’nun cesaret ve güç gerektiren görevleri yerine getirmesini sağlamıştır. Ancak kendinden daha genç bir kadın yüzünden Jason tarafından terk edilince hem o kadını hem de çocuklarını acı çiğdem bitkisinden elde ettiği zehirle öldürür. Acı çiğdem soğanı zehirlidir ve tüketildiğinde ölümcüldür. Gerek Dioscorides, gerekse Plinius bitkinin bilinen tek panzehrinin inek sütü olduğu konusunda hemfikirdir. Acıçiğdem, zehri nedeniyle antikçağda oldukça popüler bir bitkiydi. Hatta ağır çalışma koşullarından bıkan köleler, bu bitkinin soğanını tüketerek intihar ediyorlardı. Zehirli olmasıyla acıçiğdemler, aynı zamanda tıbbi açıdan oldukça yararlıydı. Antikçağda bu bitkiler her türden hastalığın çaresi olarak görülüyordu. Avrupa’da uzun yıllar boyunca acıçiğdem çiçekleri, her türden hastalığa karşı bağışıklık kazandıracağı inancıyla, yeni doğan çocukların boynuna sürülmüştür. Tür adı Latince “Benjamin Balansa’ya” anlamına gelir. 25 Mart 1825 – 2 Kasım 1891 tarihleri arasında yaşamış ve Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde bitki bilim çalışmaları yürütmüş Fransız bitki bilimcidir.

Fotoğrafları

Literatür

Annales des Sciences Naturelles; Botanique. sér. 4, 4: 145. 1855. Planch.

Bir Yorum Yazın