İçeriğe geç

Chenopodium album (Ak sirken)

Aksirken


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitki, Boya bitkisi, Arkeofit bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Karanfil takımı › Horozibiğigiller › Sirken › Ak sirken

Dağılımı

Bitki mutfak değeri nedeniyle eski dünyanın büyük bir bölümüne erken dönemde yayılmıştır. Bitki günümüzde, Antarktika dahil dünyanın tamamında yayılış gösterir.

Genel bilgiler

20 cm ila 1,5 metre büyüyebilen bir ottur. Yapraklar almaşlı dizilişli, 2 ila 8 cm uzunluğunda ve 1 ila 5 cm genişliğinde, dörtgensi, üçgen kenarlı ya da mızraksı, kenarları düz ya da dişlidir. Çiçekler tepede ya da koltuklarda küme halindedir. Tohumlar siyah renklidir. Bitki tek başına on binlerce tohum üretebilir. Güneşli bölgeleri ve nemli toprakları tercih eder.

Gözlem

Tahrip edilmiş araziler, deniz kenarı, yol kenarı ve tarlalarda görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Kazayağı, Tel pancarı, Kursaklık, Selmo, Telçe, Tellice, Sirken, Küllümancar, Tavukotu, Cimel, Evlidaotu, Güllüotu, Aksirken, Sahtariza.

Çiçek zamanı

Mayıs-Ağustos ayları.

Yükseklik

0-1600 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “kaz ayağı” anlamına gelir. Cinse bağlı bitkilerin yapraklarının kaz ayağını andırmasına işaret eder. Buna uygun olarak bitkiler birçok dilde kazayağı olarak bilinmektedir. Dilimizdeki “sirken” kelimesi doğrudan Türkçe kaynaklı olmalıdır. Türkçede “sirkenmek” kötü koku nedeniyle iğrenmek anlamına gelir. Kelime ıspanak ve semizotu gibi sebze olarak tüketilen bitkiler için kullanılmaktadır. Bitkilerin haşlanırken yaydıkları kokuya işaret ediliyor olabilir. Türkçe Bitki Adları Listesinde “sirken” kelimesi Dysphania ambrosioides türü için kullanılmaktadır, oysa bu tür Amerika kıtasına özgüdür ve bu durumda sirken kelimesinin hangi türe işaret ettiği net değildir. Tür adı Latince “beyaz” anlamına gelir. Bitkinin yaprakları beyaz renkli unlu bir doku ile kaplıdır.

Tarihi

Napolyon Bonapart’ın ordusunun kıtlık zamanlarda bitkinin tohumları ile beslendiği rivayet edilir. Demir Çağı’ndan itibaren tüketildiği bilinmektedir.

Mutfak

Yapraklar çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Bitki içerdiği oksalik asit nedeniyle aşırı tüketilmemelidir. Aşırı tüketimi ishale neden olabilir. Tohumları; protein, vitamin A, kalsiyum, fosfor, demir, magnezyum ve potasyum bakımından zengindir. Ancak tohumları düşüğe ve doğurganlığın azalmasına neden olabilir. Hindistan’da yaygın olarak yetiştirilmekte ve tüketilmektedir. Yaprak ve tohumları kümes hayvanlarına yem olarak verilir.

Geleneksel tıp

Kabızlığa iyi gelir. Kanı saflaştırır. İştah açıcı, kabızlık giderici ve kan saflaştırıcıdır. Kalp sağlığına iyi gelir. Sindirim sistemini sağlıklı tutar. Böbrek taşlarına iyi gelir. Diş sağlığını korur. Şişlikleri giderir. Romatizma, eklem iltihabı, gut, böbrek taşı veya aşırı asitlik eğilimi olan insanlar, bu bitkiyi diyetlerine dahil ederlerse durumları daha da kötüleşebileceğinden özellikle dikkatli olmalıdırlar.

Biliyor musunuz?

Sürgünlerin yeşil boya elde edilir. Kökleri ezilerek sabun olarak kullanılır.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 1: 219. 1753. L.

“Chenopodium album (Ak sirken)” hakkında 2 yorum

  1. merhaba, siteniz çok faydalı, çok iyi harmanlanmış bilgiler var. Çok teşekkürler. Chenopodium album için böbrek taşlarına iyi gelir demişsiniz ancak daha sonrasında böbrek taşı olanlar diyetlerinde kullanmasın, durumları kötüleşebilir diye eklemişsiniz. Burada kafam karıştı açıkçası

Bir Yorum Yazın