Centaurium erythraea subsp. rumelicum (Kantariye)

derleyen:

Özet

Centaurium erythraea subsp. rumelicum (Kantariye) genelde taşlık alanlarda görülen ve yaz aylarında çiçek açan bir bitkidir.

Hiyerarşi

Plantae

Bitkiler

Gentianales

Gentiyan takımı

Gentianaceae

Gentiyangiller

Centaurium

Gelindüğmesi

Tanımı

Centaurium erythraea subsp. rumelicum (Kantariye) genellikle 5 ila 50 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Gövde basit, dört köşeli, seyrek biçimde kanatlı, çıplak ve diktir. Yapraklar darca mızraksı ila dikdörtgensi yumurtamsı, küt uçlu, belirgin biçimde üç damarlı, zaman zaman tabanda belirsiz bir rozet halinde, 1,5 ila 6 cm uzunluğunda, 1 cm genişliğinde, taban ve gövde yaprakları çıplak iken çiçekler salgılı kirpiklidir. Çiçekler pembe renkli, neredeyse sapsız ve yalancı şemsiyeli talkımlarda sıkışık haldedir. Çanak lobları beş adet, darca mızraksı, sivri uçlu, 4 mm uzunluğunda ve yoğun biçimde salgılı kirpiklidir. Taç tüpü 8 mm uzunluğunda, aya beş loblu, loblar darca yumurtamsı ya da dikdörtgensi ve 4,5 mm uzunluğundadır. Ercikler boğaza yerleştirilmiştir. Tepecik belirgin biçimde iki dallıdır. Meyve 6 mm uzunluğunda silindirik bir kapsüldür. Taç lobları genellikle 2,5 ila 5 mm uzunluğundadır. Çiçek kurulu gevşek ve tek yıllık bir bitkidir.

Gözlem bilgileri

Bitki doğal olarak Fransa ile Türkiye arasında kalan bölgede yayılış gösterir. [HaritaSinonimler] Taşlık bölgeler ve orman açıklıklarında görülen bitki umumiyetle mayıs ve ağustos ayları arasında çiçek açmaktadır ve bitkiyi deniz seviyesinden 900 metreye kadar olan rakımlarda İzmit ilçesinde gözlemlemek mümkündür.

Türkçe adları

Dilimizde kantariye adı ile bilinmektedir.

Etimoloji

Cins adını Sentor Chiron‘dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır. Bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiş ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tadavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Tür adı Antik Yunanca kırmızı anlamına gelir ve açık bir şekilde türün çiçek rengine (çiçekler nadiren beyaz renkli olabilir) işaret etmektedir. Alttür adı ise Rumeli anlamına gelir ve bu bağlamda alttürün tip yerine dikkat çekmektedir.

Fotoğrafları