İçeriğe geç

Centaurea iberica (Deligöz dikeni)

Deligöz dikeni


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitki, Yenilebilir bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Peygamberçiçeği › Deligöz dikeni

Dağılımı

Bitki doğal olarak Avrupa ve Asya’da yayılış gösterir. Günümüzde istilacı tür olarak dünyanın büyük bölümüne yayılmıştır.

Genel bilgiler

20 ila 80 cm büyüyebilir. Tabandan itibaren dallıdır. Yapraklar seyrek tüylü, alttakiler saplı, derin teleksi ya da lirsi ve altı adet mızraksı yanal bölümlü, ortadaki yapraklar benzer ancak sapsız, üsttekiler lirsidir. İnvolukrum 13 ila 18 mm uzunluğunda ve 9 ila 12 mm genişliğinde, oval ila kupa biçimlidir. Filari ekleri saman renkli dikenlidir. Çiçekler soluk pembe renklidir. Kapçık 3 ila 4 mm, sorguç 1 ila 2,5 mm uzunluğundadır. Güneşli bölgeleri ve geçirgen toprakları tercih eder.

Gözlem

Tahrip edilmiş araziler, yol kenarı ve tarlalarda görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Deligöz dikeni.

Çiçek zamanı

Haziran-Ağustos ayları.

Yükseklik

0-1600 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiş ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tadavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Tür adı Latince “İberya” anlamına gelir. Türün tip yerine işaret eder. İberya, Milattan Önce ülkemizin doğu karadeniz bölgesi ile Gürcistan’ın bir bölümünde egemen olmuş bir krallıktır. Ludolf Christian Treviranus’un özgün tanımında bu “Habitat Armenia, Caucasia” olarak belirtilmiştir.

Mutfak

Pişirilerek tüketilebilir.

Geleneksel tıp

Antioksidan, antibakteriyel, mantar önleyici ve mikrop kırıcıdır.  Anadolu’da ağrı, yüksek ateş, baş ağrısı vakalarında ve yara iyileştirici olarak kullanılır.

Fotoğrafları

Literatür

Systema Vegetabilium, editio decima sexta 3: 406. 1826. Trevir. ex Spreng.

Bir Yorum Yazın