Nasıl tanırım?
Marjinal çiçeklerin mavi renkli, kapçıkların sorguçlu ve üst yaprakların dikdörtgensi ila mızraksı olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Yol kenarı, tarla
Statü
Yerli
Çiçeklenme
Mayıs – Temmuz
Arazi notu
14 Mayıs 2019 • Gebze • 70 m • Tarla
Tutankamon’un mezarında bulunan çelenklerde zeytin yapraklarıyla birlikte Centaurea depressa çiçekleri tespit edilmiştir.
Mide rahatsızlıkları, soğuk algınlığı, romatizma, baş ağrısı, ateş düşürücü, idrar söktürücü ve karaciğer-midye rahatsızlıklarına karşı kullanılmıştır.
Bu teşhisten şüpheliyim. Bu sayfadaki görseller büyük olasılıkla Centaurea cyanus‘un doğal formuna aittir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiştir. Ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tedavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak nitelemiştir. Ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydetmiştir. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Ayrıca Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Cinsin Türkçe adı olan peygamber çiçeği de olasılıkla Antik Yunanda bir peygamber seviyesinde olan Chiron ile ilgilidir.
Centaurea depressa halihazırda bazı kaynaklarda Cyanus depressus adı ile geçmektedir. Genellikle 10 ila 60 cm büyüyebilen tek yıllık bir bitkidir. Sıklıkla tabandan itibaren dallıdır. Yapraklar yünlü, düz ve mızraksıdır.
Alttakiler büyük terminal bölümlü loblu ve 2 ila 3 çift yanal lobludur. İnvolukrum 14 ila 18 mm uzunluğunda ve 8 ila 12 mm genişliğinde, oval ila kupa şekillidir. Filari uzantıları kahverengi ya da siyahımsı kenarlı ve 1,5 ila 2 mm uzunluğunda gümüşî dişlidir.
Çiçekler C. cyanus‘a benzer ancak kenardaki çiçekler hafifçe daha kısadır ve daha geniş bölümlüdür. Kapçık 4,5 ila 5,5 mm uzunluğundadır. Sorguç 5 ila 8 mm uzunluğundadır. Dilimizde gökbaş ve acımık adları ile bilinmektedir.
Epitet Latince çökük anlamına gelir. Açık bir şekilde türün gövde yapısına işaret eder. Özgün tanımda bu “caule basi ramoso declinato” olarak belirtilmiştir.