Site icon Kocaeli Bitkileri

Centaurea cyanus (Gelintacı)

Gelintacı


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitki, Yenilebilir bitki, Süs bitkisi, Boya bitkisi, Asgari endişe (LC).

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Peygamberçiçeği › Gelintacı

Dağılımı

Bitki doğal olarak Avrupa’da yayılış gösterir ancak süs bitkisi olarak dünyanın tamamına yayılmıştır. [Harita|Sinonimler|Herbaryum]

Genel bilgiler

Bazı kaynaklarda Cyanus segetum adı ile geçmektedir. 15 ila 60 cm büyüyebilir. Seyrek ya da yoğun biçimde, zaman zaman tabandan olmak üzere dallıdır. Yapraklar seyrek tüylü, alt bölümde tüysüzce, alt yapraklar lirimsi ya da mızraksı (çiçeklenme zamanı genellikle solmuş), orta ve üst yapraklar şeritsi mızraksı ya da şeritsi ipliksi, orta yaprakların iki tarafı genellikle 1 ila 2 arası uzun bizsi dişli, üsttekiler düzdür. İnvolukrum 10 ila 16 mm uzunluğunda ve 5 ila 10 mm genişliğinde, dikdörtgensi, zamanla huni biçimlidir. Filari uzantıları dar kahverengi ya da siyahımsı kenarlıdır. Çiçekler mavi renklidir. Kapçık 3 ila 4 mm uzunluğundadır. Sorguç 2 ila 3 mm uzunluğundadır. Popüler bir süs bitkisidir ve çok sayıda kültivarı mevcuttur. Güneşli bölgeleri ve nemli ya da kuru toprakları tercih eder. Kuraklığa dayanıklıdır.

Gözlem

Yol kenarı, kayalık yamaçlar ve tarlalarda görülür. Gebze ilçesinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Gelin tacı, Mavi kantaron.

Çiçek zamanı

Nisan-Haziran ayları.

Yükseklik

0-1500 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiş ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tadavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Tür adı Latince hububat tarlası anlamına gelir. Bitki genellikle hububat tarlalarında görülür.

Mutfak

Çiçekleri çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Çiçekler kurutularak çay yapılır, gıda tatlandırıcı ya da baharat olarak kullanılır. Taç yapraklar salatalara eklenir.

Geleneksel tıp

Çiçek başları iltihap gidericidir. Mide koruyucu ve antioksidandır. Ortaçağda göz sorunları için taç yapraklarının suyu kullanılırdı ve çiçek rengi nedeniyle özellikle mavi gözlerde etkili olduğuna inanılırdı. Çiçekler kurutularak kaşıntı giderici, öksürük giderici, büzücü, idrar söktürücü, adet akışı teşvik edici, müshil ve tonik olarak kullanılır. Demlenerek ödem ya da gargara yapılarak diş eti tedavisinde kullanılır. Tohumlar çocuklarda müshil etkilidir.

Biliyor musunuz?

Taç yapraklarından mavi boya elde edilir. Bitkinin usaresinden şampuan yapılır. Hububat tarlalarında ekilmesinin verimi arttıracağına inanılırdı. Katolik yortusunda toplanan çiçekleri elde tutularsa burun kanamasını durduracağına inanılırdı.

Fotoğrafları

Literatür

Sp. Pl.: 911 1753. L.

Exit mobile version