İçeriğe geç

Centaurea calcitrapa (Çobankaldıran)

Çobankaldıran


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitki, Akdeniz elementi.

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Peygamberçiçeği › Çobankaldıran

Dağılımı

Bitki doğal olarak Avrupa’da yayılış gösterir.

Genel bilgiler

1 metrenin üzerinde büyüyebilir. Gövde tüysüz ve olukludur. Yapraklar reçine bezleri ile bezelidir. Alt yapraklar 20 cm uzunluğa erişebilir ve derin lobludur. Çiçek kurulu birkaç çiçek barındırır. Bunlar 1,5 ila 2 cm uzunluğunda olup oval şekillidir. Filari yeşil ya da saman renkli, sert ve keskin sarı dikenlere sahiptir. Çiçek başı çok sayıda parlak mor renkli çiçek barındırır. Kapçıkta sorguç görülmez. Tohumlar ağustos ve ekim aylarında olgunlaşır. Tohumlar ağustos ve eylül aylarında doğrudan dışarı ekilebilir. Centaurea iberica ile hayli yakındır. Her iki türün de rozet yaprakları derin lobludur, yaprak orta damarları açık renklidir ve rozetin merkezinde dikenler görülür. C. iberica’nın çiçek başı daha küresel, C. calcitrapa’nın ise dardır. C. iberica’nın kapçığında sorguç görülür, bu C. calcitrapa’da yoktur. C. iberica, C. calcitrapa’ya göre daha uzun ve daha sağlamdır.

Gözlem

Yol kenarı, çayırlar ve tahrip edilmiş arazilerde görülür. Kartepe ilçesinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Çobankaldıran, Timur dikeni.

Çiçek zamanı

Haziran-Ekim ayları.

Yükseklik

0-400 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiş ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tadavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Tür adı Latince “demir dikeni” anlamına gelir. Antikçağdan Ortaçağa kadar kullanılan, özellikle binek hayvanlarını yaralamayı hedefleyen bir tür ilkel mayın. Bitkinin çiçekleri saran dikenli yapıları bu silahı andırmaktadır.

Mutfak

Yaprakları kaynatılarak tüketilebilir. Yapraklar ve genç gövde çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir.

Geleneksel tıp

İdrar söktürücü etkilidir.

Plinius: Suyu ödem için oldukça faydalıdır.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 917. 1753. L.

Bir Yorum Yazın