İçeriğe geç

Centaurea benedicta (Topdiken)

Topdiken


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Peygamberçiçeği › Topdiken

Dağılımı

Bitki doğal olarak Akdeniz havzasında ve İran’a kadar olan bölgede yayılış gösterir.

Genel bilgiler

Bazı kaynaklarda Cnicus benedictus olarak geçer. 5 ila 50 cm büyüyebilir. Yapraklar damarlı ve dikenlidir. Gövde dik, genellikle çatallı dallanmış; gövde ve dallar yoğun biçimde kıllıdır. Taban yaprakları saplı, yaprak ayası dikdörtgensi, yaklaşık 30 cm uzunluğunda ve 8 cm genişliğinde, az teleksi ve sıklıkla çiçek zamanı çürüme eğilimindedir. Alt ve orta gövde yaprakları saplı, yaprak sapı kanatlı, yaprak ayası darca eliptik, telek loblu ya da az teleksi, taban daralıcı; loblar üçgensi, darca eliptik üçgensi ya da darca eliptiktir. Üst gövde yaprakları sapsız, taban sarılıcıdır. Üst yapraklar çiek başlarını aşar. Çiçek başı tek ya da birkaç adet ve gövde ya da dalların ucundadır. İnvolukrum yumurtamsı, yaklaşık 2 cm çapındadır. Filari kiremitimsi, 4 ya da 5 sıralı, dıştaki filariler oval, yaprak gibi, ortadaki filariler eliptik ya da mızraksı, içteki filariler genişçe şeritsidir. Taç soluk sarı renklidir. Kapçık silindirik, 8 mm uzunluğundadır.

Gözlem

Yol kenarı, çayırlar ve çalılıklarda görülür. Karamürsel ve Gebze ilçelerinden kayıt bildirilmiş ancak henüz gözlemlenememiştir.

Yaygın adları

Topdiken, Bostan otu, Şevket otu, Mübarek dikeni, Şevketi bostan, Akkız.

Çiçek zamanı

Nisan-Haziran ayları.

Yükseklik

0-1600 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Yunanca sentor (κένταυρος) kelimesinden gelmektedir ve adını Sentor Chiron’dan (Χείρων) almıştır. Antik çağ kaynaklarında üst tarafı insan alt tarafı at olan yaratıklara çok sayıda atıf vardır ve bunların en meşhuru Chiron’dur. Chiron, insanoğluna tıp tanrısı Aesculapius üzerinden şifalı bitkileri öğretmiş ayrıca Hercules’in zehirli oku ile alınan bir yarayı da peygamber çiçeği ile tadavi etmiştir. Homeros, ünlü Akalı savaşçı Akhilleus’un de hocası olan Chiron’u eczacılığın babası olarak niteler ve onun şifalı bitkileri kullandığını kaydeder. Plinius ise eczacılık ve botanik bilimlerinin Chiron’a atfedildiğini yazmaktadır. Plutarkhos, Hellas’ın Magnezya şehrinde yaşayanların eczacılık konusunda hünerli olmalarını, onların Chiron’un soyundan gelmeleri ile açıklar. Tür adı Latince “Nursialı Benedikt’e” anlamına gelir. Hristiyanlıkta manastır ve keşişlik kavramlarını başlatan kişidir. Bitki birçok Avrupa dilinde, Avrupa’nın koruyucu azizine izafeten kutsal devedikeni olarak bilinir, benzer biçimde ülkemizde de “mübarek diken” olarak bilinir. Bitki, Benediktin Tarikatı tarafından veba ile mücadele kapsamında kullanılmıştır.

Mutfak

Genç yapraklar çiğ olarak tüketilebilir.

Geleneksel tıp

Büzücü, safra söktürücü, terletici, idrar söktürücü, büyük dozlarda alındığında güçlü bir kusturucu, adet akışı teşvik edici, süt arttırıcı, uyarıcı, mide ağrısı geçirici ve toniktir. Bitkinin demlendiğinde emziren annelerin süt tedarikini artırmanın en etkili yollarından biri olduğu söylenir. Doğum kontrol aracı olarak kullanılmıştır. Dahili olarak anoreksi, depresyon ile ilişkili iştahsızlık, dispepsi, flatulent kolik vb. tedavisinde kullanılır.

Dikkat

Literatür

Species Plantarum, Editio Secunda 2: 1296. 1763. (L.) L.

Bir Yorum Yazın