İçeriğe geç

Artemisia annua (Yavşan otu)

Peygamber süpürgesi


Anahtar kelimeler: Yenilebilir bitkiTıbbi bitki, Neofit bitki.

Dolaşım

Bitkiler › Papatya takımı › Papatyagiller › Yavşan › Peygamber süpürgesi

Dağılımı

Bitki doğal olarak tropikal Asya’da yayılış gösterir ancak işgalci tür olarak dünyanın büyük bölümüne yayılmıştır.

Genel bilgiler

Gövde dik, kahverengi ya da menekşe kahverengisidir. Tüysüz bir bitkidir ve 1 metreye kadar uzayabilir. Yapraklar 3 ila 5 cm uzunluğundadır ve iki ya da üç küçük yaprakçıklara bölünür. Yapraklar yoğun aroma kokuludur. Küçük çiçekleri yeşil ila sarımsı arasıdır. Kapçık kahverengidir. Bitkinin tohumdan ekildiğinde 8 ay sonra hasat edilebilir. Çiçek açmadan önce hasat edilmelidir. Tohumlar eylül ve ekim aylarında olgunlaşır. Tohumlar 4 ila 10 gün arasında çimlenir. Güneşli bölgeleri tercih eder. İdeal büyüme sıcaklığı 20 ila 25 derece arasıdır.

Gözlem

Sulak alanların kenarları, tarlalar ve yol kenarında görülür. İl genelinde yaygın olarak gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Yavşan otu, Kabe süpürgesi, Kabe kekiği, Peygamber süpürgesi. Uzakdoğu’da bazı ülkelerde bitki kutsal yerleri süpürmek için kullanılır, muhtemelen Türkçe yaygın adı bununla bağıntılıdır.

Çiçek zamanı

Haziran-Eylül ayları.

Yükseklik

0-200 metre arası.

Etimoloji

Cins adını, Zeus ve Leto’nun kızı tabiat tanrıçası Artemis’ten (Ἄρτεμις) almaktadır. Homeros, Artemis’i okçu ve avcı sıfatları ile nitelemiştir. Roma mitolojisindeki karşılığı Diana’dır. Kelime anlamı ‘yaralanmaz’ ve ‘sağlıklı’ olan Artemis’in başkalarına da güç ve sağlık verme yeteneği vardır. Bitkinin ayın etkisinde (dolayısıyla ay tanrıçasının) olan bitkilerden biri olduğuna inanılır, ayrıca erken ergenlik için de kullanılırdı. Artemis aynı zamanda ay tanrıçası olarak da bilinir. Yavşan türlerinin büyük bölümü gümüş renkli tüylerle kaplıdır ve bu sayede ay ışığının yansımasına benzer bir görünüme sahiptirler. Artemis, ikiz kardeşi Apollo’dan bir gün önce doğmuş ve oldukça sorunlu geçen kardeşinin doğumunda annesine yardım etmiştir. Özellikle Artemisia vulgaris doğum sonrası sorunlar için geleneksel olarak kullanılan bir bitkidir. Cinsin Türkçe adı olan “yavşan”, yabçan kelimesinden muharreftir. Dede Korkut Hikayelerinde “yavşan dibi berk olmaz” mısrasında anılmaktadır. Tür adı Latince “yıllık” anlamına gelir. Türün tek yıllık bir bitki olmasına işaret eder. İkili adlandırma öncesi adı “Artemisia, radice annua, viridis, foliis pinnatis: pinnis pinnatifidis, calycibus subrotundis sere erectis ex alis copiosissimis”tir.

Mutfak

Yaprakları çeşni olarak kullanılır.

Geleneksel tıp

Geleneksel olarak ateş düşürücü olarak kullanılır. Antibakteriyeldir ve kanamayı kontrol eder. Etkili bir sıtma ilacıdır. Yaprakları antiseptik ve sindirimi kolaylaştırıcıdır. Yapraklarından yapılan lapa haricen burun kanaması, haşlanma ve apseler üzerine uygulanır.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Bitkiden elde edilen yağ parfümeride kullanılır. Bitkinin sıtma tedavisinde etkili olduğuna dair keşif nedeniyle 2015 yılı Nobel Tıp Ödülü keşfi yapan Tu Youyou’ya verilmiştir.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 2: 847–848. 1753. L.

Bir Yorum Yazın