Türkçe yaygın adı olan dereotu, Farsça kökenli tare (تره) kelimesinden gelse gerek. Bu kelime Farsçada taze sebze anlamına gelir. Kelime ayrıca Lepidium sativum (tere) için de kullanılır. Dereotu adının, bitkinin klasik adı olan torak otundan evrilmiş olma olasılığı da vardır.
Orta Çağ’da dereotunun güçlü kokusunun cadılığa ve kötü ruhlara karşı koruma sağladığına inanılırdı. Evlere asılır veya üzerinde taşınırdı.
Dereotu tohumları, uzun kilise ayinlerinde cemaatin uyanık kalması, çocukların sessiz durması, nefesi tazelemesi ve mide gurultusunu bastırması için çiğnenirdi.
Antik Roma’da gladyatörlere cesaret ve yiğitlik aşılaması umuduyla yemekleri dereotu ile kaplanarak verilirdi.
Hırçın bebekleri ve mide sancısı çeken çocukları sakinleştirmek için bu bitkinin çayı içirilirdi.
Bitkinin içerdiği doğal bileşikler (özellikle carvone), sadece aroma vermekle kalmaz, aynı zamanda güçlü birer antimikrobiyaldir. Geçmişte turşuların bozulmasını ve bakteri üretmesini engellemek için kavanozlara dereotu tohumları ve dalları eklenirdi.
Cins adı Antik Yunanca güçlü kokulu anlamına gelir ve bu bağlamda yapraklarının aromatik kokusuna işaret eder. Buna bağlı olarak anason ile aynı kökten gelmektedir. Yunan ve Roma mitolojisine göre Anethus (Ἄνηθος) adındaki bir genç, belirsiz nedenlere bağlı olarak dereotuna dönüşmüştür.
Anethum (Dereotu) tek yıllık, çıplak, mumsu ve aromatik bitkilerden oluşan bir cinstir. Gövde dik, silindirik ve dallıdır. İnvolukrum ve involukral bırahteler mevcut değildir. Taban yaprakları saplıdır. Yapraklar 3 ila 5 arası sayıda teleksi ve uzun ipliksi lobludur. Yaprak sapı gövdede kılıf oluşturur. Yaprak kılıfı kuruzarsı kenarlıdır.
Çiçek durumu gevşek bileşik bir şemsiyedir. Çiçek durumu sapı çok dallıdır. Çanak yaprak görülmez. Çanak dişleri körelmiştir. Çiçekler sarı renklidir. Taç yapraklar neredeyse dairesel olup uçları içe kıvrıktır. Sitilopodyum koniksidir. Boyuncuk kısa ve evvela dik iken çiçeklenme döneminde yayılıcı ve geriye kıvrıktır.
Meyve elipsoit ya da yumurtamsı elipsoit ve sırt bölümünde belirsiz biçimde düzleştirilmiştir. Foeniculum (rezene) ile oldukça yakındır ancak Anethum genellikle daha küçük ve tek yıllık olup meyveler kanatlı ve güçlü biçimde sıkıştırılmıştır. Ayrıca iki cinsin kokuları da hayli farklıdır.
Kocaeli’ndeki türler
Anethum graveolens (Dereotu) dünya mutfaklarında yaygın olarak kullanılan popüler bir baharat ve çeş…
Read More