İçeriğe geç

Anemone (Dağlâlesi)


Dolaşım

BitkilerDüğünçiçeği takımıDüğünçiçeğigiller › Dağlalesi

Genel bilgiler

Çok yıllık otlardan oluşan bir cinstir. Yapraklar basit ya loblu bileşiktir. Yaprak kenarları düz ya da dişlidir. Çiçekler 4 ila 27 arası sayıda tepale sahiptir. Dünyanın özellikle ılıman bölgelerde olmak üzere büyük bölümünde yayılış gösterir.

Etimoloji

Cins adı Antik Yunanca “rüzgarın kızı” anlamına gelir. Antikçağda çiçeklerinin sadece rüzgar estiğinde açtığına inanılırdı. Arapça ‘Numan’ kelimesinden bozma. O kelime de Fenikece Neaman’dan geliyor. Sonuçta Sümer bitki tanrısı Temmuz onuruna adlandırılan bir bitki, ki kendisinin lakabı Neaman’dır. Cinsin Türkçe adı olan “dağlalesi” bir parça anlaşılmaz durumdadır. Cinsin bütün türleri dağlık alanlarda görülmez ve ayrıca lale ile hiçbir ilgileri yoktur. Cinsin adı klasik Türkçe metinlerde “şakayık-ı numan”, “lale çiçeği” ve “dağ gelinciği” olarak geçer.

Tarihi

Cinsin çok sayıda üyesi uzun zamandır hem süs hem de tıbbi değerleri bilinip kullanılmaktadır. Bitki ilginç biçimde hem doğu hem de batı kültürlerinde kötü talih anlamına gelir. Bu da her halde bir önceki bölümde geçen Adonis’in hikayesi ile ilgilidir. Her durumda Adonis’ten kastın bir insan olmayabileceği, örneğin mevsim geçişinin de kastedilmiş olabileceğini de aklımızda tutmalıyız. Tarıma dayalı kültürlerde bitkilerin yaprak dökmesi, ölmesi ve/veya yeniden çimlenmesi olağanüstü öneme sahip hadiselerdir.

Antik Mısır’da hayli önemli bir bitkiydi. Yılın ilk çiçek açan anemonlarını toplamak ve toplarken de “Seni hastalığıma çare olarak topluyorum” denmesi adetti. Toplanan çiçek daha sonra muska halinde boyna ya da kola asılırdı.

Bitki terk edilmişliği ve vazgeçmeyi simgeler.

Geleneksel tıp

Dioscorides: Suyu burun deliklerine dökülerek başı temizler. Gözlerdeki iltihabı giderir. Adet akışını teşvik eder.

İbn-i Sînâ: Cevizle birlikte saçları siyaha boyamak için kullanılır. Saçları canlandırır. İltihaplı yaralarda etkilidir. Uyuz vakalarında kullanılır. Göz sorunlarında faydalıdır. Adet akışını teşvik eder.

Literatür

Species Plantarum 1: 538. 1753. L.