Nasıl tanırım?
Uzun ve sarkık terminal çiçek durumları, yoğun çiçek kümeleri, sivri uçlu brahteleri ve geniş yumurtamsı yaprakları ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, bahçeler, sulak alanlar, yol kenarı, tarla
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Temmuz – Ekim
Arazi notu
14 Ekim 2022 • İzmit • 110 m • Yol kenarı
İnka uygarlığında temel gıda kaynağıydı. Günümüzde kiwicha adıyla bilinmektedir ve Peru, Bolivya, Ekvador’da önemli bir tahıl ürünüdür.
Glütensiz olmasının yanı sıra %15-18 oranında protein içerir ve özellikle diğer tahıllarda eksik olan lizin amino asidi açısından zengindir. Protein kalitesi süt kazeinine benzer ve demir, kalsiyum, magnezyum, potasyum açısından zengindir.
Tuz stresi altında, hücre hasarını önlemek için fenolik ve flavonoid gibi güçlü antioksidan bileşiklerin üretimini artırmaktadır.
Halihazırda sebze olarak yetiştirilen bir bitkidir. Yapraklar ve genç fideleri ıspanak gibi, tohumları pişirilerek tüketilmektedir. Tohumları ekmek yapımında kullanılmıştır ve bunlar oldukça besleyicidir. Bunlar ayrıca patlamış mısır ikamesi olarak yenilmektedir. Büzücü, parazit düşürücü ve idrar söktürücüdür.
Bitkiden sarı ve yeşil renkli boya elde edilmektedir.
Organik olmayan koşullarda yetişiyorsa yaprakları nitrat depolayabilir ve bu durumda tüketilmesi önerilmez. Bu durumda bitki otçul hayvanlara da zararlıdır. Nadiren de olsa polenlerinin alerjik reaksiyonlara neden olabileceği kaydedilmiştir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca solmaz çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin kesildikten sonra bile uzun süre canlılığını korumalarına işaret eder. Bu isim aynı zamanda yaz ayları başlarında Kocaeli’nde çiçekçilerde ya da pazarlarda sıklıkla horozibiği etiketi ile satılan Celosia türlerini de kapsar. Dilimizdeki “horozibiği” kelimesi Celosia cinsinin İngilizce yaygın adı olan “cockscomb”un tercüme edilmesi ile elde edilmiştir. Epitet Latince kuyruklu anlamına gelir. Türün çiçek kurulunun kuyruğu andırmasına işaret eder. Özgün tanımda bu “racemis pentandris cylindricis pendulis longissimis” cümlesi ile belirtilmiştir.
Başlangıçta havlı iken zamanla tüysüzce haline gelir. Gövde dik, genellikle yeşil renkli, orta derecede dallı, nadiren neredeyse dalsız, 0,5 ila 1,5 metre uzunluğundadır.
Yaprak sapı, yaprak ayasından daha kısa, yaprak ayası baklavamsı, yumurtamsı, eliptik ya da neredeyse mızraksı, 5 ila 15 cm uzunluğunda ve 2 ila 10 cm genişliğinde, tabanda kamamsı, kenarları düz ve ucu sivridir.
Çiçek kurulu terminal, sarkık ya da baş aşağı biçimde, genellikle kırmızı, mor ya da beyaz renkli, genellikle tabanda dallı ve büyüktür. Tohumlar koyu kahverengi, siyah ya da kırmızımsı kahverengi renklidir. Dilimizde uzun ibik ve horoz ibiği adları ile bilinmektedir.