Nasıl tanırım?
Çiçeklerin yaprak koltuklarında toplanmış, çiçek örtüsü bölümlerinin 3 veya 4 adet ve ikincil bırahtelerin dikenli olması ayırt edici özelliğidir. Benzer türleri incelemek için cins sayfasına bakabilirsiniz.
Habitat
Tahrip edilmiş araziler, sulak alanlar, yol kenarı, tarla
Statü
Doğallaşmış
Çiçeklenme
Temmuz – Eylül
Arazi notu
30 Temmuz 2023 • Karamürsel • 210 m • Yol kenarı
Kuruyup ölen bitkiler döngele (tumbleweed) formunu alır. Kuru arazide yuvarlanmaya başlayan bitki, yuvarlanmasının güçleştiği nemli bir alana kadar gider. Kuru bitki suyu emince mekanik olarak açılarak tohumlarını serbest bırakır.
Kuruyan ve ölen bitkiler, rüzgarla yuvarlanmakta ve on binlerce tohumunu etrafa saçmaktadır.
Topraktaki yüksek seviyelerdeki arsenik ve kadmiyumu tolere edebildiği için, kirli toprakların temizlenmesinde (fitoremediasyon) potansiyel bir aday olarak değerlendirilmektedir.
Bitki ve yaprakları körpe iken pişirilerek tüketilmektedir. Ispanak ikamesi olarak kullanılmaktadır, vitamin ve mineral açısından zengindir. Tohumlar çok besleyici olup çiğ ya da pişirilerek yenilmektedir. Bunlar öğütülerek ekmek yapımında kullanılmıştır.
Bitki için önerilen isimdeki ilk kelime olan kömüş, manda anlamına gelmektedir. Mancar ise Marmara ve Batı Karadeniz bölgesinde, yenebilir bir dizi otun ortak adıdır. Bu durumda bitkinin manda yemi olarak kullanıldığını düşünebiliriz. Uzakdoğu’da ise domuz yemi olarak kullanılmaktadır.
Organik olmayan koşullarda yetişiyorsa yaprakları nitrat depolayabilir ve bu durumda tüketilmesi önerilmez. Bu durumda bitki otçul hayvanlara da zararlıdır. Nadiren de olsa polenlerinin alerjik reaksiyonlara neden olabileceği kaydedilmiştir.
Fotoğrafları
Türkiye gözlemleri
Cins adı Antik Yunanca solmaz çiçekli anlamına gelir. Çiçeklerin kesildikten sonra bile uzun süre canlılığını korumalarına işaret eder. Bu isim aynı zamanda yaz ayları başlarında Kocaeli’nde çiçekçilerde ya da pazarlarda sıklıkla horozibiği etiketi ile satılan Celosia türlerini de kapsar. Dilimizdeki “horozibiği” kelimesi Celosia cinsinin İngilizce yaygın adı olan “cockscomb”un tercüme edilmesi ile elde edilmiştir. Epitet Latince beyaz anlamına gelir. Bitkinin kuruyup döngele (tumbleweed) formunu aldığındaki rengine dikkat çekmektedir.
Tek yıllık, çıplak ya da tüysüzce ya da yapışkan havlı bir bitkidir. Gövde genellikle dik, yakından yükselici, nadiren neredeyse tamamen yatık, çok dallı, çalımsı bir görünüme sahip ve 10 ila 100 cm uzunluğundadır. Yaprak sapı, yaprak ayasını yarısı uzunluğundadır. Yaprak ayası ters yumurtamsı ila darca kaşıksı, 0,5 cm uzunluğunda, 0,5 ila 1,5 cm genişliğinde, tabanda daralıcı, darca kamamsı, kenarı düz ya da dalgalı ve ucu küttür.
Çiçek kurulu koltuklarda, yeşil, beyazımsı yeşil ya da sarımsı renklidir. Dişi çiçeklerin bırahteleri bizsi ila şeritsi mızraksı, dar, 2 ila 3 mm uzunluğunda ve tepallerin iki katı uzunluğundadır. Dişi çiçekler üç tepallidir. Erkek çiçekler, dişi çiçeklerle karışık ve yine üç tepallidir.
Torbacık elipsoit-ters yumurtamsı, 1,5 mm uzunluğunda ve tepallerle aynı uzunlukta ya da onları aşıcıdır. Tohum koyu kırmızımsı kahverengi ila siyah renkli, mercimek formunda, parlak ve 0,6 ila 1 mm uzunluğundadır. Bitkiden sarı ve yeşil renkli boya elde edilmiştir. Dilimizde kömüş mancarı adı ile bilinmektedir.