Allium cepa

Soğan


Anahtar kelimeler: Tıbbi bitkiYenilebilir bitkiKişisel bakım, Haşerat kovucu, Boya bitkisi.

Dolaşım

Bitkiler › Kuşkonmaz takımı › Nergisgiller › Soğan › Soğan

Dağılımı

Bitki doğal olarak orta Asya orijinlidir ancak popüler bir mutfak sebzesi olması nedeniyle yaygın olarak üretilip tüketilmektedir.

Genel bilgiler

Yarım metre büyüyebilen bir bitkidir. Yapraklar sarımsı ila mavimsi yeşil, içleri boş ve silindiriktir. Soğanı küreseldir. Gövde silindirik ve içi boştur. Çiçekler yeşilimsi beyaz renklidir. Çiçek örtüsü yıldızsı biçimlidir. Ercikler basit ya da iç iplikçiklerin tabanında küçük dişlidir. Sıpata kalıcı ve sıklıkla üç kapaklıdır. Tohumlar parlak siyah renklidir. Haziran ve temmuz aylarında çiçek açar.

Gözlem

Tarlalar ve bahçelerde görülür. Kocaeli için yaygın bir türdür. İl genelinde insan eli ile dikilen bireyler gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Soğan.

Etimoloji

Cins adı Latince “yumru” anlamına gelir. Kelime soğan ve sarımsak gibi mutfak sebzelerinin yumrularını karşılar. Tür adı Antik Yunanca “soğan” anlamına gelir.

Mutfak

Soğanı ve yaprakları çiğ ya da pişirilerek tüketilebilir. Soğanından turşu yapılır. Çiçekleri salatalara eklenir.

Geleneksel tıp

Genel vücut sağlığını geliştirici özelliği vardır. Soğanı; parazit düşürücü, iltihap giderici, antiseptik, spazm çözücü, gaz giderici, idrar ve balgam söktürücü, ateş düşürücü, hipoglisemik, hipotansif, taş düşürücü, mide ağrısı giderici ve toniktir. Hedera helix yaprakları; Allium cepa kurutulmuş yaprakları ve Malva sylvestris yaprakları kaynatılarak buhar banyosu yapıldığında kadınlardaki kısırlık vakalarında etkilidir. Ağızdaki enfeksiyonları ve diş çürümesini önler. Haşlanmış soğan yaralardaki iltihabı gidermek için uygulanır. Soğan suyu arı sokmaları, böcek ısırmaları ve sıyrıklara uygulanır. Suyu ısıtılarak kulak ağrısını gidermek için kulağa damlatılır.

Hipokrat: Görme bulanıklarını tedavi eder, hastaya gözünden yaş gelene kadar koklatılır ya da soğan suyu ile gözleri ovulur.

Dioscorides: İştah açıcıdır. Hemoroid ve bağırsak sorunlarında faydalıdır. Mide bulantısı, susuzluk ve kusmaya neden olur. Suyu bal ile karıştırıldığında göz sorunlarında etkilidir. Adet akışını tetikler. Koklandığında başı temizler. Köpek ısırıklarına karşı tuz, sedefotu ve balla birlikte uygulanır. Ağır duyma ya da kulaklarda gürültü olması halinde kullanılır. Çok tüketilirse baş ağrısına neden olur. Haşlandığında idrar söktürücüdür.

Varro: Soğan, tuz ve sirke ile birlikte dövülerek kurutulursa peynir ya da kıl kurdu gibi küçük kurtçukları uzak tutar.

Plinius: Uyuşturucu etkilidir ve ekmekle birlikte çiğnenirse ağız yaralarını giderir. Köpek ısırması vakalarında taze soğan sirke ile ya da kuru soğan bal ile ısırılan bölgeye sarılır ve bandaj birkaç gün çıkarılmaz. Bu ayrıca derinin yüzülmesi halinde de etkilidir. Közlenmiş soğan arpa unu ile birlikte cinsel organlardaki yaraları uygulanır. Balla karıştırılarak yılan tarafından sokulan bölgeye uygulanır. İşitme güçlüğü halinde anne sütü ile birlikte kulağa damlatılır. Diş ağrısını gidermek için gargara yapılır. Saçkıran ya da kaşıntı hallerinde soğan ilgili bölgeye sürülür, bu dizanteri ve lumbago vakalarında da uygulanır. Soğan kabukları külde sirke ile karıştırılır ve yılan ve çıyan tarafından ısırılan bölgeye uygulanır.

İbn-i Sînâ: Pişmemiş olanın besin değeri yoktur. Tohumları sedef hastalığında kullanılır. Saçkırana karşı etkilidir. Siğil ve ayak yaralarını gidericidir. Baş ağrısı ve kulak çınlamasına karşı kulağa suyu damlatılır. Gözle ilgili sorunlarda faydalıdır. Bademcik iltihabını giderir. Mide üzerinde güçlendirici etkisi vardır. Cinsel isteği arttırıcı ve adet akışını teşvik edici özelliği vardır. Köpek ısırması vakalarında kullanılır.

Tıbb-ı Nebevî: Tüketildikten sonra (sarımsakla birlikte) ibadet yeri gibi toplumsal alanlara girilmemesi önerilmektedir.

Muyîddin Mehî: Baş ağrısına neden olur. İştah arttırıcıdır. Öksürük gidericidir.

Eşref bin Muhammed: Emziren kadınlar uzak durmalıdır.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Troya savaşında Nestor, Machaon’u ekmek ve taze soğan ile iyileştirmiştir. Antik Mısır’da sarımsakla birlikte soğana yemin edilirdi (Günümüzde Kur’an’a ya da bayrağa yemin edilmesi gibi). Suyu vücudun açıkta kalan yerlerine sürülerek böcek kovucu olarak kullanılır. Soğan kabuklarından sarı kahverengi boya elde edilir. Saçların uzaması ve kelliğin tedavisi için baş bölgesine sürülür.

Fotoğrafları

Literatür

Species Plantarum 1: 300–301. 1753. L.

Yorum yazın