İçeriğe geç

Alkanna tinctoria subsp. glandulosa (Yağlı havacıva)

Yağlı havacıva


Anahtar kelimeler: Yenilebilir bitkiTıbbi bitki, Boya bitkisi, Kozmetik, EndemikAkdeniz elementi.

Dolaşım

Bitkiler › Hodan takımı › Hodangiller › Havaciva › Yağlı havaciva

Dağılımı

Bitki doğal olarak sadece Türkiye’de yayılış gösterir.

Genel bilgiler

10 ila 30 cm büyüyebilir. Yapraklar yeşilimsi, şeritsi ila dikdörtgensi mızraksı, 1 ila 7 cm uzunluğunda ve 0,3 ila 1 cm genişliğindedir. Bırahte şeritsi ila dikdörtgensi mızraksıdır. Parlak mavi çiçekleri vardır. Dışarıdan koyu kırmızı kökler görülür, ancak beyazımsı bir çekirdek ile iç rengi mavi kırmızı arasıdır. Çiçekler erseliktir. Geçirgen kumlu ya da tınlı toprağı tercih eder. Kuraklığa dayanıklıdır. -10 dereceye kadar tolere edebilir.

Gözlem

Çalılıklar ve kayalık bölgelerde görülür. Başiskele ve Kartepe ilçelerinde gözlemlenmiştir.

Yaygın adları

Yağlı havacıva, Eğlik, Eğnik, Enlik, Hevecive, Kızıl enik, Tüylü boya, Yerineği.

Çiçek zamanı

Nisan-Temmuz ayları.

Yükseklik

0-1600 metre arası.

Etimoloji

Cins adı Arapça “boya” anlamına gelir. Cinse bağlı bazı türlerden boya elde edilmesine işaret eder. Kelime dilimize de “kına” olarak olarak geçmiştir ancak kına elde edilen bitki Lawsonia inermis’tir. Bitkinin Farsça adı “hevâcûye”dir, Türkçe adı buradan çıkarılmış gibi gözükmektedir. Türkçe metinlerde bitkinin adı “eşek marulu” ve “enlik” olarak geçer. Tür adı Latince “boya” anlamına gelir. Bitkiden boya elde edilmesine işaret eder. Plinius bunu “Elde edilen boya binaları boyamak için kullanılırdı ve bir sanat haline dönüşmüştü” cümlesi ile ifade eder. Alttür adı ise Latince “yapışkan” anlamına gelir. Alttürü, türden ayıran yapışkan tüylü yapıya işaret eder.

Mutfak

Sebze olarak tüketilir. Köklerinden elde edilen kırmızı boya gıda renklendirici olarak kullanılır.

Geleneksel tıp

Kökü antibakteriyel, kaşıntı giderici, büzücü ve yara iyileştiricidir. Varisli damarların tedavisi, ağrısız yara, yatak yaraları ve kaşıntılı kızarıklıkların tedavisinde harici olarak kullanılır. Öksürük ve bronşiyal katar tedavisinde dahili olarak kullanılır. Cilt yaraları ve ishal tedavisinde kullanılır. Bitkinin tüm parçaları yumuşatıcı ve balgam söktürücüdür.

Dioscorides: Kökü büzücüdür ve yanık ile yara iyileştiricidir. Sarılık ve böbrek iltihabı vakalarında etkilidir. Merhemlerin kıvamını arttırmak için kökü kullanılır.

Plinius: Yünleri boyamak için kullanılır. Yara ve yanık tedavisinde kullanılır. Karaciğer ve dalak sorunlarında başvurulur. Sirke ile çillere uygulanır. Kökü suda kaynatılarak pire kovucu olarak kullanılır.

İbn-i Sînâ: Addison ve sarılık vakalarında başvurulur. Kulak ağrısını dindirir. Bağırsak parazitlerini düşürür. Şişlere uygulanır. Gut vakalarında kökleri kullanılır. Sirke ile birlikte siyatik için kullanılır. Özsuyu buruna çekilerek sinüsleri temizler. Karaciğeri temizlemek için kullanılır. Adet akışını teşvik eder. Rahim sorunlarında faydalıdır. İdrar söktürücüdür.

Sakızlı İsa Efendi: Eşek marulu, şencar ve enlik derler. Sirke ile birlikte cilt sorunlarında kullanılır. Dalak ve ciğere faydalıdır.

Dikkat

Biliyor musunuz?

Köklerinden kırmızı boya elde edilir. Kozmetikte ruj ve allık için kullanılır. Bu boya ayrıca termometrelerde kullanılır.

Fotoğrafları

Literatür

Notes Roy. Bot. Gard. Edinburgh 35: 298 1977. Hub.-Mor.

Bir Yorum Yazın